Sau 5 năm thực hiện Chỉ thị số 07-CT/TW, ngày 06/7/2021 của Ban Bí thư về tăng cường lãnh đạo công tác phòng, chống HIV/AIDS, tiến tới chấm dứt dịch bệnh AIDS tại Việt Nam trước năm 2030, công tác phòng, chống HIV/AIDS trên địa bàn tỉnh Nghệ An đã đạt nhiều kết quả tích cực, góp phần kiểm soát dịch bệnh, bảo vệ sức khỏe Nhân dân và bảo đảm an sinh xã hội.

Nghệ An là tỉnh có diện tích lớn, địa bàn rộng, dân số gần 3,8 triệu người, có đường biên giới dài hơn 468 km tiếp giáp với nước bạn Lào, cùng sự di biến động dân cư lớn, đặc biệt tại khu vực miền núi, biên giới và các khu công nghiệp. Đây là những yếu tố làm gia tăng nguy cơ lây nhiễm HIV/AIDS và đặt ra nhiều khó khăn cho công tác quản lý, giám sát dịch bệnh.

Ngay sau khi Chỉ thị số 07-CT/TW được ban hành, Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh và các cấp, các ngành đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo triển khai đồng bộ nhiều giải pháp; đồng thời chỉ đạo lồng ghép công tác phòng, chống HIV/AIDS với các chương trình phát triển kinh tế - xã hội, phòng, chống ma túy, mại dâm và xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở.

Công tác truyền thông được triển khai sâu rộng với nhiều hình thức đa dạng, phù hợp từng nhóm đối tượng và địa bàn. Các cơ quan báo chí, hệ thống truyền thanh cơ sở duy trì chuyên trang, chuyên mục tuyên truyền về phòng, chống HIV/AIDS; tổ chức nhiều diễn đàn, hội thi, tọa đàm, chiến dịch truyền thông hưởng ứng Tháng hành động quốc gia phòng, chống HIV/AIDS và Ngày Thế giới phòng, chống AIDS (01/12) hằng năm. Đặc biệt, công tác truyền thông đã chuyển mạnh từ tuyên truyền đại trà sang tiếp cận trực tiếp các nhóm có nguy cơ cao như người nghiện chích ma túy, người bán dâm, nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM), góp phần nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi và giảm kỳ thị đối với người nhiễm HIV/AIDS.

Trong giai đoạn 2021 - 2025, toàn tỉnh đã tổ chức truyền thông trực tiếp cho hơn 121.000 lượt người; duy trì hiệu quả các hoạt động can thiệp giảm tác hại như cấp phát bơm kim tiêm sạch, bao cao su, tư vấn xét nghiệm và điều trị dự phòng trước phơi nhiễm HIV (PrEP). Các mô hình truyền thông số thông qua Facebook, Zalo, TikTok, YouTube được triển khai ngày càng hiệu quả, phù hợp với xu hướng tiếp cận thông tin của giới trẻ và nhóm nguy cơ cao.

Tính đến ngày 31/12/2025, toàn tỉnh ghi nhận lũy tích 11.169 trường hợp nhiễm HIV, trong đó có 4.727 trường hợp tử vong; hiện còn 6.442 người nhiễm HIV đang được quản lý. Giai đoạn 2021 - 2025, toàn tỉnh phát hiện mới 1.033 trường hợp nhiễm HIV, trung bình hơn 200 ca/năm; riêng năm 2025 giảm còn 136 ca. Đáng chú ý, hình thái dịch tễ HIV/AIDS trên địa bàn tỉnh đã có sự chuyển dịch rõ rệt. Nếu như trước đây lây nhiễm chủ yếu qua đường máu trong nhóm nghiện chích ma túy thì nay lây truyền qua quan hệ tình dục không an toàn đã trở thành phương thức lây nhiễm chính, chiếm hơn 77% số ca phát hiện mới. Tỷ lệ lây nhiễm trong nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM) có xu hướng gia tăng nhanh.

Trước thực tế đó, tỉnh Nghệ An đã tập trung nâng cao chất lượng điều trị và chăm sóc người bệnh. Toàn tỉnh hiện duy trì 25 cơ sở điều trị ARV; 100% cơ sở điều trị ARV công lập đã thực hiện thanh toán thuốc qua bảo hiểm y tế. Tính đến cuối năm 2025, toàn tỉnh có 4.877 bệnh nhân đang điều trị ARV, trong đó tỷ lệ người điều trị có tải lượng vi rút dưới ngưỡng ức chế đạt trên 98%, vượt mục tiêu Chiến lược quốc gia phòng, chống HIV/AIDS. Công tác điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng Methadone tiếp tục được duy trì với 11 cơ sở điều trị và 17 cơ sở cấp phát thuốc. Việc triển khai đồng bộ các giải pháp dự phòng, điều trị, quản lý ca bệnh đã góp phần giảm tỷ lệ lây nhiễm HIV trong cộng đồng xuống dưới mức 0,32%.

Một trong những kết quả nổi bật của Nghệ An trong thời gian qua là thực hiện hiệu quả chính sách bảo hiểm y tế cho người nhiễm HIV/AIDS. HĐND tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 15/2024/NQ-HĐND về hỗ trợ kinh phí đóng bảo hiểm y tế và chi phí cùng chi trả thuốc ARV cho người nhiễm HIV/AIDS có thẻ bảo hiểm y tế. Nhờ đó, tỷ lệ người nhiễm HIV có thẻ bảo hiểm y tế đạt 99,95% vào năm 2025, góp phần bảo đảm tính bền vững trong điều trị khi các nguồn viện trợ quốc tế đang dần cắt giảm.

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác phòng, chống HIV/AIDS tại Nghệ An vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức. Hình thái lây nhiễm ngày càng phức tạp với sự gia tăng các hành vi nguy cơ mới như sử dụng ma túy tổng hợp trong quan hệ tình dục; tình trạng di biến động dân cư lớn; nguồn lực đầu tư cho công tác phòng, chống HIV/AIDS còn hạn chế; đội ngũ cán bộ chuyên trách ở cơ sở chủ yếu kiêm nhiệm, thường xuyên thay đổi vị trí công tác.

Để thực hiện mục tiêu chấm dứt dịch bệnh AIDS vào năm 2030, thời gian tới Nghệ An tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của cấp ủy, chính quyền các cấp; đẩy mạnh truyền thông nâng cao nhận thức, giảm kỳ thị; mở rộng các dịch vụ xét nghiệm, điều trị và dự phòng lây nhiễm HIV; phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và cộng đồng trong công tác phòng, chống HIV/AIDS.

Tập trung nâng cao chất lượng hệ thống y tế cơ sở; đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý người bệnh; bảo đảm nguồn lực, thuốc điều trị và các dịch vụ y tế thiết yếu; mở rộng điều trị dự phòng trước phơi nhiễm HIV (PrEP) cho nhóm nguy cơ cao; tăng cường giám sát dịch tễ, phát hiện sớm và quản lý hiệu quả người nhiễm HIV/AIDS.

Quang Minh

(Nguồn: Báo cáo số 242-BC/TU, ngày 11/5/2026 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Nghệ An  về sơ kết 05 năm thực hiện Chỉ thị số 07-CT/TW, ngày 06/7/2021 của Ban Bí thư về tăng cường lãnh đạo công tác phòng chống HIV/AIDS, tiến tới chấm dứt dịch bệnh AIDS tại Việt Nam trước năm 2030)