Đền Cả (xã Đại Đồng) đón nhận Bằng xếp hạng Di tích Lịch sử cấp tỉnh
Dự
buổi lễ có đồng chí Nguyễn Nam Đình - Phó Chủ tịch Thường trực HĐND
tỉnh cùng đại diện lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh; Ban
Quản lý di tích tỉnh, cùng lãnh đạo xã Đại Đồng và các ban, ngành, đơn
vị liên quan.
Đền
Cả tọa lạc tại thôn Đông Thượng, xã Đại Đồng. Đền được xây dựng từ thời
Lê Trung Hưng, thờ Đức Thánh Cả - Nguyễn Thù và các vị tiền nhân có
công lớn trong việc mở mang, khai khẩn đất đai, chiêu dân, lập ấp, xây
dựng và phát triển làng, xã.
Theo các tài liệu cổ, Đức Thánh Cả
tên thật là Nguyễn Thù, húy Nguyễn Châu Chu, thụy Phong Công, người làng
Bình Hồ, huyện Đông An, phủ Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên (nay là làng Bình
Hồ, xã Xuân Trúc, tỉnh Hưng Yên).
Đền Cả tọa lạc trên một khu đất rộng hơn 6.000m2. Ảnh: Trường Thọ
Ông
sinh ra và lớn lên trong một gia đình dòng dõi, nhiều đời khoa cử, làm
quan. Năm 1487, Khoa thi Đinh Mùi, niên hiệu Hồng Đức thứ 18, triều Vua
Lê Thánh Tông, ông thi đỗ đệ Tam giáp đồng Tiến sĩ xuất thân. Tên của
ông được khắc trên văn bia Tiến sĩ tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Hà Nội.
Trải
qua các đời vua, bằng tài năng và đức độ, lòng trung thành và sự liêm
khiết của mình, Nguyễn Thù được triều đình Lê Sơ hết mực tin tưởng,
trọng dụng, dân chúng tuân phục, ủng hộ.
Những năm đầu thế kỷ XVI,
nhà Hậu Lê suy yếu, ông từ quan về quê ở Hải Hưng, sau đó cùng với gia
đình chạy loạn đến xứ Đồng Luân, tổng Đại Đồng, trấn Nghệ An (nay là xã
Đại Đồng, tỉnh Nghệ An). Tại đây, thấy cảnh thế núi sông hùng vĩ, giao
thông thủy bộ thuận lợi, ông cùng đoàn người dừng chân, tổ chức khai
khẩn đất đai, định danh điền địa, chiêu mộ dân cư, lập làng, lập xóm.
Dưới
sự lãnh đạo, chỉ huy của Nguyễn Thù, trải qua nhiều năm tháng, từ một
vùng quê hoang vắng, làng Lãng Khê đã nên hình, nên thế, là nơi quần tụ
của một vùng dân cư trù phú.
Tưởng nhớ công lao to lớn của ông
trong việc “khai sơn, phá thạch, dạy dân dẫn thủy, nhập điền”, nhân dân
làng Lãng Khê đã tôn ông làm Thành hoàng làng, lập đền thờ phụng.
Ngoài
ra, trong đền còn hợp tự một số vị thần khác như: Bản cảnh Lạng Sơn -
Bạch y Công chúa; Bản cảnh Đào Sơn tam động; Bản cảnh Thạch Sơn - Yên
Hạ; Bản cảnh Lô Sơn; Bản cảnh Voi Sơn; Bản cảnh Viên Sơn - Giáo thụ
Trịnh Kiệm (thầy dạy học của cụ Nguyễn Sinh Sắc, thân sinh Chủ tịch Hồ
Chí Minh).
Trao Bằng xếp hạng Di tích Lịch sử cấp tỉnh cho đền Cả tại buổi lễ. Ảnh: Giáp Hoan
Hiện
đền tọa lạc trên một khu đất rộng hơn 6.000m2 với 3 tòa Hạ điện, Trung
điện và Thượng điện, cùng nhiều công trình phụ trợ khác. Trong đền, hiện
còn lưu giữ nhiều tài liệu, hiện vật cổ có giá trị như: Long ngai, Bài
vị, Hương án, tài liệu chữ Hán…
Hằng năm, tại đền diễn ra nhiều kỳ
lễ quan trọng như: Lễ Khai hạ (mùng 4 tháng Giêng), Lễ Kỳ phúc (mùng 6
tháng 6), Lễ Đông tế (ngày lành trong tháng 11), Lễ Chạp đền (ngày mùng 1
tháng Chạp)… Trong đó, Lễ Chạp đền là lễ hội chính, có quy mô lớn nhất,
thu hút đông đảo nhân dân và du khách thập phương về chiêm bái, thắp
hương, tưởng niệm.
Từ ý nghĩa đó, đền Cả, xã Đại Đồng được xếp
hạng Di tích Lịch sử cấp tỉnh theo Quyết định số 684/QĐ-UBND, ngày
26/02/2026 của Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An.
Ngay
sau Lễ trao Bằng xếp hạng Di tích Lịch sử cấp tỉnh cho đền Cả là Lễ kỷ
niệm 495 năm hình thành và phát triển làng Lãng Khê, xã Đại Đồng
(1531-2026).
495 năm hình và phát triển là một dấu mốc quan trọng,
khẳng định vị trí, vai trò lịch sử, những đóng góp quan trọng của mảnh
đất này trong tiến trình phát triển quê hương, đất nước.
Nguồn: Báo và PTTH Nghệ An (04/3/2026).