Từng bước miễn viện phí là giải pháp kinh tế - tài chính mang ý nghĩa xã hội sâu sắc nhằm giảm nguy cơ nghèo hóa do bệnh tật và tăng công bằng trong tiếp cận y tế, hướng tới bao phủ BHYT toàn dân sau năm 2030. Song, để bảo đảm cân đối quỹ và đáp ứng yêu cầu mở rộng quyền lợi, việc điều chỉnh tăng mức đóng BHYT lên 6% là cần thiết.

Cần thiết phải tăng mức đóng BHYT

Theo đánh giá của Bộ Y tế năm 2024, cả nước có hơn 183,6 triệu lượt khám chữa bệnh, chi từ quỹ BHYT gần 140.000 tỷ đồng, tăng khoảng 15% so với năm 2023. Chi phí KCB BHYT năm sau luôn cao hơn năm trước, mô hình bệnh tật gia tăng đã khiến lộ trình miễn viện phí buộc phải tính toán kỹ lưỡng trên nền tảng tài chính đủ mạnh. Trong khi đó, theo định hướng tiến tới bao phủ BHYT toàn dân, giảm dần tỷ lệ cùng chi trả và tiến tới miễn hoàn toàn.

Người bệnh làm thủ tục thanh toán viện phí.

Thực tế, hiện nay BHYT chi trả 100% chi phí cho người bệnh đi KCB đúng tuyến, 80% hoặc 20% mức hưởng nếu trái tuyến, phần còn lại người bệnh phải trả nên gọi là "cơ chế đồng chi trả". Cơ chế này bao gồm có những vật tư, thiết bị y tế, thuốc, dịch vụ y tế theo yêu cầu ngoài danh mục BHYT nên người bệnh tự trả. Như vậy, tỷ lệ tự chi trả của người bệnh được cho là khá cao, là gánh nặng đối với nhiều bệnh nhân. Do đó, Bộ Y tế muốn giảm dần tỷ lệ chi trả từ 40% về "0".

Liên quan đến đề xuất tăng mức đóng BHYT, Bộ Y tế lý giải Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân xác định rõ miễn viện phí cho người dân ở mức cơ bản trong phạm vi quyền lợi của BHYT, nên quỹ BHYT phải là một trụ cột tài chính cùng với ngân sách và các nguồn xã hội hóa. Hiện đã có trên 95,5 triệu người đang tham gia BHYT và đạt 94,2% dân số. Với mức đóng BHYT hiện nay là 4,5% lương cơ sở thì khi mở rộng quyền lợi, tăng mức hưởng và tiến tới miễn viện phí thì cần sửa đổi Luật BHYT, tái cơ cấu mức đóng theo lộ trình lên 6% vào năm 2032, bảo đảm khả năng chi trả.

Tuy nhiên, trên thực tế, mức đóng BHYT đã hơn 10 năm chưa tăng, trong khi phạm vi quyền lợi liên tục được mở rộng, chi phí cao ngày càng nhiều, nhu cầu sử dụng dịch vụ y tế của người dân tăng đều mỗi năm. Do đó, nếu không tăng mức đóng BHYT sẽ không đủ nguồn lực chi trả để chi trả toàn bộ nhu cầu chi phí y tế phát sinh.

"Tăng mức đóng BHYT là điều phải làm nếu muốn mở rộng tối đa quyền lợi cho người dân và triển khai miễn viện phí ở mức cơ bản. Việc tăng mức đóng sẽ được thực hiện theo lộ trình, gắn với khả năng chi trả của người dân và doanh nghiệp cũng như khả năng hỗ trợ của ngân sách đối với các nhóm yếu thế. Có nguồn lực đủ mạnh từ quỹ BHYT mới có thể thiết kế tối đa quyền lợi của gói miễn viện phí. Đặc biệt, tất cả quốc gia thực hiện miễn viện phí đều có một phần đồng chi trả nhất định của người dân, để bảo đảm sử dụng tiết kiệm, có trách nhiệm đối với dịch vụ y tế miễn phí", bà Trần Thị Trang - Vụ trưởng Vụ BHYT (Bộ Y tế) khẳng định.

Bước tiến nhân văn vì người dân

Theo bà Vũ Thị Hải Yến - Phó Vụ trưởng Vụ Tài chính - Kinh tế ngành (Bộ Tài chính), chính sách miễn viện phí toàn dân là một bước tiến lớn nhân văn và công bằng xã hội. Tuy nhiên, nếu chỉ dựa vào Ngân sách Nhà nước, chính sách này sẽ gặp khó khăn trong việc duy trì lâu dài và bảo đảm chất lượng dịch vụ. Do đó, việc đa dạng hóa các nguồn lực là điều kiện tiên quyết để bảo đảm tính bền vững và công bằng trong quá trình thực hiện chính sách.

Các giải pháp huy động nguồn lực thực hiện chính sách miễn viện phí toàn dân đó là tăng cường huy động nguồn lực từ Ngân sách Nhà nước, ưu tiên chi ngân sách cho y tế, coi đây là khoản đầu tư cho con người; cơ cấu lại chi tiêu công, cắt giảm những khoản chi chưa cần thiết, tăng chi cho lĩnh vực an sinh xã hội; phân cấp hợp lý giữa trung ương và địa phương. Bên cạnh đó, Việt Nam cần phát huy hiệu quả của quỹ BHYT, mở rộng diện bao phủ BHYT hướng tới 100% số dân số tham gia BHYT - đây là kênh chủ lực để "miễn viện phí". Ngoài ra, chúng ta phải kết hợp Ngân sách Nhà nước và quỹ BHYT trong việc chi trả viện phí, bảo đảm nguồn tài chính lâu dài; thí điểm, đa dạng hóa các gói BHYT, BHYT bổ sung theo nhu cầu của người dân, liên kết giữa BHYT với bảo hiểm sức khỏe do các doanh nghiệp bảo hiểm cung cấp.

Vừa qua, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tạo đột phá trong bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân, trong đó xác định lộ trình miễn viện phí cơ bản từ 1/1/2030. Cùng với lộ trình tăng mức thanh toán chi phí KCB BHYT từ ngày 1/1/2026 và miễn viện phí ở mức cơ bản toàn dân từ 1/12030. Quốc hội cũng đồng ý tăng mức đóng BHYT từ năm 2027.

Nghị quyết cũng quy định thực hiện tăng tỷ lệ, mức thanh toán chi phí KCB BHYT; chi cho khám sàng lọc, chẩn đoán, điều trị sớm một số bệnh và đối tượng ưu tiên từ quỹ BHYT theo lộ trình phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, khả năng cân đối của ngân sách Nhà nước và quỹ BHYT. Theo Nghị quyết, người tham gia BHYT là đối tượng thuộc hộ gia đình cận nghèo, người cao tuổi từ đủ 75 tuổi trở lên đang hưởng trợ cấp hưu trí xã hội, được áp dụng mức hưởng 100% chi phí KCB trong phạm vi được hưởng của người tham gia BHYT.

Theo Nghị quyết của Quốc hội, từ ngày 1/1/2030 sẽ thực hiện chính sách miễn viện phí ở mức cơ bản trong phạm vi được hưởng của người tham gia BHYT theo lộ trình phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế, xã hội của đất nước, khả năng cân đối của Quỹ BHYT và việc tăng mức đóng BHYT. Quốc hội cũng quyết định tăng tỷ lệ mức hưởng trong phạm vi được hưởng của người tham gia BHYT cho đối tượng chính sách xã hội, người yếu thế, người có thu nhập thấp và một số đối tượng cần ưu tiên khác...