Với tổng nguồn vốn huy động hơn 66.000 tỷ đồng trong giai đoạn 2021-2025, Nghệ An không chỉ tạo nên cuộc cách mạng về hạ tầng mà còn hình thành những hình mẫu nông thôn mới kiểu mẫu, đầy bản sắc. Từ chính sách hỗ trợ xi măng đến những chuyển động tích cực từ các địa phương, đã giúp khơi thông nguồn lực, xây dựng giao thông nông thôn, thủy lợi nội đồng phục vụ sản xuất nông nghiệp.

Giao thông đi trước…

Những ngày này, khắp các nẻo đường ở xã Phúc Lộc rộn rã không khí ra quân làm đường giao thông nông thôn mới, nạo vét kênh mương thủy lợi. Khí thế ấy tại Phúc Lộc được tạo nên bằng sự đồng lòng của người dân và chính quyền, thể hiện qua những khoản đóng góp tự nguyện lên đến hàng chục triệu đồng mỗi hộ.

Xóm trưởng xóm 23 - Nguyễn Văn Thế tự hào “khoe”: Con ngõ này trước đây thấp hơn nền đường chính gần 1m, cứ mưa là ngập. Nay mỗi hộ quyết tâm ủng hộ 10 triệu đồng để nâng nền đường và xây mương có nắp, vừa thoát nước tốt vừa đảm bảo an toàn, vệ sinh.

Xóm 23 xã Phúc Lộc trước đây là xóm 5 của xã Nghi Công Bắc cũ. Để nâng nền đường gần 1m và kiên cố hoá, cùng với xi măng được cấp, mỗi hộ cần góp thêm 10 triệu đồng. Song trong 9 hộ dân sinh sống hai bên đường có 2 hộ có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, xóm thống nhất chỉ nhận ủng hộ 6 triệu đồng và do các hộ khác cho vay. “Bà con đã chia sẻ với các gia đình khó khăn bằng cách góp tiền cho hộ khó khăn vay để xóm làm đường trước, khi nào có khả năng thì các gia đình sẽ trả. Một số hộ có con đi xuất khẩu lao động đã ủng hộ thêm nên con đường hoàn thành sớm hơn kế hoạch” - ông Thế cho biết.

Giai đoạn 2021-2025, Nghệ An đầu tư hơn 66.000 tỷ đồng xây dựng hạ tầng nông thôn mới. Ảnh: PV

Ông Thế nói thêm, từ đầu năm 2025 đến nay xóm đã nhận được 160 tấn xi măng Nhà nước hỗ trợ làm đường. Sắp tới sẽ được nhận 80 tấn nữa, nhân dân sẽ nỗ lực hoàn thành bê tông hóa 100% ngõ xóm theo đúng chuẩn nông thôn mới kiểu mới.

Cùng với sự hưởng ứng mạnh mẽ của người dân, sự hỗ trợ xi măng của Nhà nước, các công trình NTM tại Phúc Lộc được triển khai với tiêu chuẩn cao, không chỉ đẹp mà còn bền vững. Xóm 23 (302 hộ, 1.133 nhân khẩu), đã đăng ký làm 12 lối đường, trong đó 8 lối đã hoàn thành với mỗi tuyến đường điển hình được xây dựng có chiều rộng 4m và chiều dài 260m, đổ bê tông dày 18cm và có hệ thống mương có nắp đậy dọc hai bên đường, giúp vừa vệ sinh, vừa rộng đường và tránh tình trạng mùi hôi hay nước lụt tràn vào nhà.

Năm 2025 xã Phúc Lộc có 27/32 xóm đăng ký xây dựng đường giao thông nông thôn mới với nguồn xi măng Nhà nước hỗ trợ, ngày công, vật liệu khác do nhân dân ủng hộ. Trong đó, nhiều hộ dân đã tự nguyện đóng góp những khoản tiền lớn.

Ví như tại xóm 23, có những hộ đóng trên 10 - 15 triệu đồng. Đối với các công trình phức tạp, như làm mương ở giữa đường, mở rộng hai bên, chi phí có thể lên tới 13 triệu đồng/hộ, song người dân luôn sẵn sàng ủng hộ và đóng góp ngày công để thi công theo đúng kế hoạch. Chính cán bộ khối, xóm là những người đóng góp đầu tiên trong các phong trào này.

Ông Nguyễn Phú Đồng - Trưởng phòng Kinh tế, UBND xã Phúc Lộc cho biết: Từ đầu năm đến nay, xã Phúc Lộc có 27 xóm đăng ký làm đường nông thôn mới. Hiện tại, có 12 xóm đã hoàn thành. Phúc Lộc có 3/4 xã trước sáp nhập đã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao cuối năm 2024. Đây là nền tảng vững chắc để Phúc Lộc phấn đấu đến năm 2026 xây dựng xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao và năm 2028 xã đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu.

Trong khi đó, tại xã Yên Thành lại khẳng định vị thế của một "vựa lúa" đang chuyển mình mạnh mẽ sang nông thôn mới nâng cao. Yên Thành tập trung vào quy hoạch vùng gắn với phát triển công nghiệp chế biến và nông nghiệp công nghệ cao. Sự bứt phá của Yên Thành cho thấy tầm nhìn chiến lược trong việc kết nối nông thôn - đô thị, nơi mà hạ tầng kinh tế không tách rời với mục tiêu bảo vệ môi trường và giữ gìn hệ sinh thái nông nghiệp đặc trưng. Việc đầu tư vào hệ thống điện và kênh mương đã tạo nền móng vững chắc cho các dự án nông nghiệp tại địa phương.

Khí thế làm giao thông nông thôn, thủy lợi nội đồng ở các địa phương cho thấy nông thôn mới không chỉ là việc hoàn thành các chỉ tiêu mà còn là việc xây dựng một cộng đồng tự chủ, đoàn kết. Cùng với làm giao thông, các địa phương đã phát động đợt ra quân làm thủy lợi gắn với phong trào xây dựng nông thôn mới nâng cao và nông thôn mới kiểu mẫu, tập trung vào việc tăng cường phòng chống hạn hán, lũ lụt, ngập úng và vệ sinh môi trường với phương châm hiệu quả, thiết thực và tổ chức tiết kiệm. Những công tác này nhằm làm sạch lòng kênh, củng cố hệ thống trước khi bước vào cao điểm lấy nước vụ xuân năm 2026.

Đột phá từ chính sách hỗ trợ xi măng

Nhìn vào bức tranh NTM của Nghệ An giai đoạn 2021-2025, điểm sáng rực rỡ nhất chính là sự bứt phá của hạ tầng giao thông. Theo ông Nguyễn Văn Hằng - Phó Chi cục trưởng Chi cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn tỉnh: Không chọn cách làm "bao cấp" hoàn toàn, tỉnh đã thực hiện chính sách hỗ trợ xi măng làm đường giao thông nông thôn một cách đầy linh hoạt và hiệu quả theo Nghị quyết 24/2020/NQ-HĐND. Đây được coi là chính sách "mồi" cực kỳ thành công, kích hoạt sức mạnh nội lực từ cơ sở.

Tính đến cuối năm 2025, tỉnh đã cung ứng hơn 571.000 tấn xi măng, tương đương với việc thảm bê tông khoảng 2.436km đường. Ngoài ra, các địa phương đã khơi dậy sức dân, lồng ghép vốn đối ứng để hoàn thành hơn 3.001km giao thông. Tổng kinh phí huy động riêng cho mảng này đạt trên 3.308 tỷ đồng. Hàng ngàn tỷ đồng tiền mặt cùng hàng vạn ngày công, mét vuông đất được hiến tặng là con số biết nói về sự đồng thuận trong xây dựng nông thôn mới thời gian qua của người dân Nghệ An.

Chính sách này không chỉ giải quyết bài toán đi lại mà còn là "cú hích" thay đổi diện mạo làng quê. Những con đường không chỉ rộng hơn, phẳng hơn mà còn gắn liền với hệ thống đèn chiếu sáng, cây xanh theo mô hình "sáng - xanh - sạch - đẹp". Và đáng nói hơn, khi Nhà nước trao cho người dân "cần câu" là xi măng, họ sẵn sàng đóng góp "con cá" là tiền của, công sức và đất đai để xây dựng quê hương. Nhờ có giao thông thuận lợi, bộ mặt nông thôn ngày càng đổi mới, tạo đà cho kinh tế - xã hội phát triển.

Tại Nam Đàn, Đề án thí điểm xây dựng huyện nông thôn mới kiểu mẫu theo hướng "phát triển văn hóa gắn với du lịch" giai đoạn 2018-2025 đã thực sự đơm hoa kết trái. Nông thôn Nam Đàn giờ đây không chỉ có hạ tầng cứng mà xuất hiện nhiều vườn chuẩn nông thôn mới. Không đơn thuần là nơi sản xuất nông nghiệp mà đã trở thành những điểm tham quan du lịch sinh thái, góp phần nâng cao thu nhập bền vững cho người dân từ dịch vụ và trải nghiệm.

Điểm cốt lõi giúp Nghệ An huy động được hơn 66.154 tỷ đồng – một con số kỷ lục trong bối cảnh kinh tế nhiều biến động. Trong đó, cơ cấu nguồn vốn có sự chuyển dịch rất tích cực, vốn tín dụng chiếm tới 73,1% (hơn 48.000 tỷ đồng). Sự tham gia của các tổ chức chính trị - xã hội như Hội Phụ nữ với mô hình "5 không, 3 sạch", Hội Nông dân với phong trào "Vườn chuẩn nông thôn mới", hay Đoàn Thanh niên với "Thắp sáng đường quê" đã tạo nên một thế trận lòng dân vững chắc. Không còn tình trạng "trông chờ, ỷ lại" vào ngân sách Trung ương (vốn chỉ chiếm khoảng 3,2%), người dân Nghệ An đã thực sự làm chủ chương trình.

Giai đoạn 2021-2025 là bước đệm quan trọng để Nghệ An tiến tới chu kỳ 2026-2035 với tâm thế mới. Dù vẫn còn những nút thắt về quy hoạch tại các xã miền núi hay áp lực về tiến độ cung ứng vật tư, nhưng Nghệ An đang chuyển mình từ xây dựng nông thôn mới sang nâng tầm chất lượng sống vùng nông thôn, chuyển từ lượng sang chất.

Thu Huyền - Hoài Thu

Nguồn: Báo và PTTH Nghệ An (22/1/2026)