Sau Tết, nông dân xã Vân Du tất bật thu hoạch dưa chuột nếp hương trên những diện tích đất lúa kém hiệu quả đã được chuyển đổi. Nhờ giống dưa bản địa dễ trồng, năng suất cao và được thị trường ưa chuộng, nhiều hộ dân có nguồn thu nhập khá ổn định trong dịp trước và sau Tết Nguyên đán.

Theo người dân địa phương, dưa chuột nếp hương là giống dưa truyền thống đã được trồng từ nhiều năm nay tại Vân Du. Quả dưa nhỏ, vỏ xanh nhạt, giòn và đặc biệt có mùi thơm tự nhiên, vị mát nên được người tiêu dùng ưa chuộng. Nhờ chất lượng đặc trưng này mà sản phẩm dưa chuột của địa phương luôn có đầu ra thuận lợi.

Những ngày đầu năm mới, bà Trần Thị Lan ở xóm 8, xã Vân Du tất bật cùng các thành viên trong gia đình thu hoạch dưa chuột ngoài ruộng. Bà Lan cho biết, vụ đông năm nay gia đình trồng 3 sào dưa chuột trên diện tích đất trồng lúa trước đây cho hiệu quả thấp. Dịp cận Tết là thời điểm cây cho thu hoạch lứa đầu tiên, với giá bán tại ruộng khoảng 7.000 đồng/kg. Nhờ quả phát triển nhanh, chỉ sau vài ngày đã có thể thu hái tiếp nên việc thu hoạch diễn ra liên tục.

Sau Tết nhu cầu thị trường vẫn khá cao nên gia đình tiếp tục thu hái bán cho thương lái. Hiện giá dưa dao động từ 5.500 đến 6.500 đồng/kg. Dưa chuột cho thu hoạch liên tục trong khoảng 2 tháng, năng suất đạt trên 2 tấn mỗi sào. Với giá bán bình quân khoảng 5.000 đồng/kg thì mỗi sào cho thu nhập từ 12 đến 14 triệu đồng, cao hơn nhiều so với các loại cây trồng khác trên cùng diện tích.

Nông dân xã Vân Du thu hoạch dưa nếp hương. Ảnh: Văn Trường

Cũng gắn bó với cây dưa chuột nhiều năm nay, anh Nguyễn Văn Linh ở xóm 7 cho biết, giống dưa chuột nếp hương của địa phương chủ yếu do người dân tự để giống. Sau mỗi vụ thu hoạch, bà con chọn những quả già, đạt chất lượng để làm giống cho vụ sau nên luôn chủ động được nguồn giống bản địa.

Theo anh Linh, để cây dưa phát triển tốt và cho năng suất cao thì khâu làm giàn rất quan trọng. Khi cây cao khoảng 30-35 cm, người trồng bắt đầu dựng giàn bằng cọc tre dài khoảng 2,5 đến 3 mét, cắm theo hình chữ A, sau đó phủ lưới có mắt rộng khoảng 20 cm để dưa leo bám. Ngoài ra, bà con chủ yếu sử dụng phân hữu cơ để bón cho cây, nhờ vậy quả dưa có mùi thơm đặc trưng, được thị trường ưa chuộng. Gia đình tôi trồng hơn 2 sào dưa vụ này, sau khi trừ chi phí cũng thu được trên 24 triệu đồng, đủ tiền trang trải sinh hoạt và tái đầu tư sản xuất.

Không chỉ mang lại nguồn thu nhập cho người trồng, dưa chuột nếp hương Vân Du còn tạo nguồn hàng ổn định cho các thương lái. Anh Nguyễn Thọ Dũng, một thương lái chuyên thu mua dưa tại địa phương cho biết, mỗi ngày anh thu gom khoảng 8 đến 9 tấn dưa chuột để vận chuyển đi tiêu thụ tại thị trường Hà Nội và một số địa phương lân cận. Thời điểm cuối vụ, lượng dưa trong dân giảm nên việc thu gom cũng khó khăn hơn do nguồn hàng không còn nhiều.

Theo ông Đậu Trọng Giáp - Trưởng phòng kinh tế UBND xã Vân Du, địa phương là xã miền núi, nhiều diện tích đất cao cưỡng, thiếu nước nên trồng lúa cho năng suất thấp. Từ nhiều năm trước, xã đã khuyến khích người dân chuyển đổi những diện tích này sang trồng cây màu, đặc biệt là dưa chuột vụ đông tại các xóm 1, 7 và 8. Thực tế cho thấy mô hình mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn nhiều so với trồng lúa.

Vụ đông năm nay, toàn xã Vân Du trồng khoảng 16 ha dưa chuột nếp hương. Nhờ hương vị đặc trưng nên sản phẩm luôn được người tiêu dùng ưa chuộng, thương lái từ nhiều nơi như Hà Nội, Thanh Hóa thường xuyên về tận ruộng thu mua. Tuy nhiên, giá dưa vẫn phụ thuộc khá nhiều vào thời tiết, những ngày nắng ấm giá thường cao hơn, còn khi mưa lạnh kéo dài thì giá có xu hướng giảm.

Thời gian tới, chính quyền địa phương định hướng tiếp tục mở rộng diện tích trồng dưa chuột trên các vùng đất kém hiệu quả, đồng thời tìm kiếm thêm các kênh tiêu thụ ổn định. Bên cạnh thị trường truyền thống tại các chợ dân sinh, xã sẽ từng bước kết nối với doanh nghiệp để ký kết bao tiêu sản phẩm, góp phần nâng cao giá trị cây trồng và tăng thu nhập bền vững cho người dân.

Văn Trường

Nguồn: Báo và PTTH Nghệ An (9/3/2026)