Mỗi dịp tháng Năm, dòng người lại nối dài trên những con đường về Kim Liên để tham quan quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong những đoàn khách ấy, có những cựu chiến binh tóc bạc, những em học sinh lần đầu nghe kể về tuổi thơ Bác Hồ, có cả những gia đình trẻ đưa con về quê Bác như một cách giáo dục lịch sử bằng trải nghiệm thực tế.

Khác với không khí sôi động ở các điểm du lịch nghỉ dưỡng, du lịch về nguồn ở Nghệ An mang màu sắc rất riêng. Du khách tìm về không chỉ để tham quan, mà còn để tìm kiếm cảm xúc, sự kết nối với lịch sử, văn hóa và những giá trị tinh thần bền vững.

Du khách về với Khu Di tích Kim Liên dịp tháng Năm. Ảnh: Minh Quân

Nếu trước đây, du lịch về nguồn chủ yếu gắn với các chuyến đi của cơ quan, trường học hay các đoàn hành hương truyền thống, thì nay đối tượng du khách đã mở rộng đáng kể. Nhiều gia đình trẻ lựa chọn các hành trình lịch sử - văn hóa thay cho những chuyến nghỉ dưỡng đơn thuần. Nhiều bạn trẻ cũng bắt đầu tìm kiếm trải nghiệm văn hóa bản địa, thích những chuyến đi “sống chậm”, khám phá chiều sâu của vùng đất mình đặt chân tới.

Trong dòng chảy ấy, Lễ hội Làng Sen đang trở thành điểm nhấn đặc biệt của du lịch Nghệ An mỗi dịp tháng Năm. Từ một lễ hội mang ý nghĩa tưởng niệm, tri ân, đến nay, Lễ hội Làng Sen đã mở rộng thành chuỗi hoạt động văn hóa, nghệ thuật và du lịch cộng đồng quy mô lớn. Không chỉ có phần lễ trang nghiêm, lễ hội còn tạo nên không gian trải nghiệm đậm bản sắc xứ Nghệ.

Điều dễ nhận thấy là lượng du khách đến Nghệ An dịp này không chỉ tập trung ở quê Bác. Nhiều đoàn khách kết hợp tham quan Khu di tích Truông Bồn, Khu lưu niệm Phan Bội Châu, các làng nghề truyền thống hay trải nghiệm dân ca Ví, Giặm. Điều đó cho thấy nhu cầu “về nguồn” hiện nay không chỉ dừng ở việc viếng thăm di tích, mà đang mở rộng thành nhu cầu khám phá chiều sâu lịch sử, văn hóa và đời sống cộng đồng.

Ông Nguyễn Đức Hiển - Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Nghệ An cho rằng, xu hướng du lịch hiện nay đang thay đổi mạnh. Nếu trước kia du khách chủ yếu quan tâm đến cảnh quan hay nghỉ dưỡng, thì nay nhiều người muốn tìm kiếm những giá trị tinh thần và trải nghiệm văn hóa sâu hơn. “Nghệ An có lợi thế rất riêng về lịch sử, văn hóa và chiều sâu truyền thống. Đây là điều không phải địa phương nào cũng có”, ông Hiển chia sẻ.

Nghệ An đang sở hữu nguồn tài nguyên rất phù hợp để phát triển du lịch về nguồn. Toàn tỉnh hiện có hơn 2.600 di tích lịch sử, trong đó có 7 di tích quốc gia đặc biệt, 138 di tích quốc gia cùng hàng trăm di tích cấp tỉnh. Bên cạnh đó là không gian văn hóa đặc sắc gắn với dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh, các lễ hội truyền thống, làng nghề và đời sống cộng đồng còn lưu giữ nhiều nét nguyên bản.

Chị Đinh Thị Băng Tâm, du khách đến từ Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, điều khiến chị ấn tượng nhất sau chuyến đi không phải là những công trình lớn, mà là cảm giác bình yên khi đi giữa làng Sen vào buổi chiều, nghe câu hát ví vang lên trong không gian lễ hội và cảm nhận sự gần gũi của người dân địa phương. “Đó là những cảm xúc rất khó có được ở các điểm du lịch hiện đại”, chị Tâm chia sẻ.

Dù có nhiều lợi thế, nhưng du lịch về nguồn ở Nghệ An vẫn chưa phát huy hết tiềm năng vốn có. Điều dễ nhận thấy nhất là phần lớn các tour hiện nay còn khá ngắn và đơn điệu.

Nhiều đoàn khách đến quê Bác vào buổi sáng, tham quan vài điểm di tích rồi trở về khu vực đô thị Vinh hoặc tiếp tục di chuyển sang địa phương khác. Không ít du khách cho rằng, ngoài việc tham quan, chụp ảnh và nghe thuyết minh, họ chưa có nhiều trải nghiệm đủ chiều sâu để ở lại lâu hơn.

Vấn đề không nằm ở số lượng di tích hay tài nguyên du lịch. Điều còn thiếu chính là cách kết nối các giá trị lịch sử, văn hóa và đời sống cộng đồng thành một hành trình cảm xúc hoàn chỉnh.

Hiện nay, nhiều điểm du lịch ở Nghệ An vẫn phát triển theo hướng riêng lẻ. Du khách đến di tích để nghe thuyết minh, đến làng nghề để mua sản phẩm, đến lễ hội để xem biểu diễn…, nhưng thiếu sự liên kết xuyên suốt giữa các điểm đến. Trong khi đó, xu hướng du lịch hiện đại đòi hỏi tính trải nghiệm và tương tác rất cao.

Du khách hôm nay không chỉ muốn “đi qua” một di tích lịch sử. Họ muốn tham gia các hoạt động cộng đồng, thưởng thức ẩm thực địa phương, nghe dân ca trong không gian phù hợp, trải nghiệm đời sống làng quê và cảm nhận văn hóa bản địa bằng nhiều giác quan. Vì vậy, du lịch về nguồn ở Nghệ An cần chuyển từ tư duy “tham quan di tích” sang “hành trình trải nghiệm văn hóa”.

Từ góc nhìn thực tế, việc đưa tour du lịch đêm “Mô Tê show - Chuyện Làng Sen” vào chuỗi hoạt động của Lễ hội Làng Sen năm nay được xem là tín hiệu tích cực. Dù mới ở giai đoạn đầu, hoạt động này cho thấy nỗ lực đưa văn hóa bản địa vào sản phẩm du lịch theo hướng gần gũi hơn với du khách hiện đại. Thay vì chỉ xem biểu diễn đơn thuần, người xem được bước vào không gian kể chuyện bằng âm nhạc, ánh sáng và ký ức văn hóa xứ Nghệ.

Chương trình bế mạc Lễ hội Làng Sen năm 2025. Ảnh: Đức Anh

Tuy nhiên, để những sản phẩm như vậy thực sự trở thành điểm nhấn, Nghệ An vẫn cần thêm nhiều bước đi mạnh dạn hơn. Một số chương trình hiện còn mang tính thử nghiệm, thiếu tính thường xuyên; hoạt động trải nghiệm chưa phong phú; dịch vụ phụ trợ quanh các điểm du lịch về nguồn còn khá mỏng. Không ít du khách sau khi tham quan vẫn thiếu lựa chọn về lưu trú, trải nghiệm đêm hay các hoạt động cộng đồng.

Ông Trần Xuân Cường - Phó Giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch cho biết, tỉnh đang định hướng xây dựng thêm các sản phẩm du lịch gắn với trải nghiệm văn hóa, du lịch cộng đồng và du lịch đêm nhằm tăng sức hút cho dòng khách về nguồn. Tuy nhiên, để làm được điều đó, cần sự tham gia đồng bộ của ngành văn hóa, doanh nghiệp du lịch và cộng đồng địa phương.

Nhiều doanh nghiệp lữ hành cũng cho rằng Nghệ An cần xây dựng các tuyến trải nghiệm có tính liên kết cao hơn. Thay vì những chuyến tham quan đơn lẻ, có thể hình thành các hành trình kết nối quê Bác với Truông Bồn, không gian văn hóa ven sông Lam, các làng nghề truyền thống, miền Tây Nghệ An và trải nghiệm dân ca ví, giặm. Khi đó, du khách không chỉ “đến một điểm”, mà thực sự bước vào không gian văn hóa xứ Nghệ đa chiều.

Ông Trần Xuân Cường - Phó Giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch.

Một vấn đề khác cũng được đặt ra là cách kể chuyện trong du lịch về nguồn. Các di tích lịch sử sẽ khó tạo sức hút với du khách trẻ nếu chỉ dừng ở những bài thuyết minh khô cứng. Điều cần hơn là những câu chuyện giàu cảm xúc, những trải nghiệm tương tác và cách truyền tải gần gũi với đời sống hiện đại.