Truyền thống lịch sử, văn hóa huyện Nghi Lộc
 
Truyền thống lịch sử, văn hóa huyện Nghi Lộc (08/06/2018 10:00 AM)


Sau nhiều biến thiên của lịch sử, qua nhiều tên gọi khác nhau, như: Dương Thành, Dương Toại, Phố Dương, Tân Phúc, Nghi Chân. Năm Kỷ Sửu 1469, huyện Chân phúc, thuộc phủ Đức Quang, Thừa tuyên Nghệ An được xác định trên bản đồ Hồng Đức trở thành mốc đánh dấu tiến trình xây dựng và phát triển của huyện nhà; đến năm Giáp Ngọ (1894) đời vua Thành Thái, tên gọi huyện Nghi Lộc được xác định.

Cùng với thăng trầm lịch sử, địa giới hành chính Nghi Lộc đã nhiều lần điều chỉnh. Năm 1469, theo bản đồ Hồng Đức, huyện Chân Phúc lúc đó là một vùng đất rộng lớn, bao gồm cả diện tích Thị xã Cửa Lò và Thành Phố Vinh ngày nay. Khi đó, toàn huyện có 37 xã, 8 thôn, 1 sở. Đầu thế kỷ XIX thời Gia Long, với tên gọi Chân Lộc có 4 tổng 79 làng, từ sau cách mạng tháng Tám năm 1945 đến tháng 5/1946, thực hiện sắc lệnh của Chính phủ, Ủy ban hành chính huyện đã lãnh đạo sắp xếp lại tổ chức chính quyền trong huyện; Cấp tổng được xóa bỏ, từ 79 đơn vị hành chính được sáp nhập lại thành 24 đơn vị hành chính cấp xã. Cuối năm 1953 đầu năm 1954, Nghi Lộc chia thành 39 xã. Sau nhiều lần chia cắt, một số xã sát nhập vào thành phố Vinh và thị xã Cửa Lò, Nghi Lộc hiện tại có 29 đơn vị hành chính với diện tích 34.770 ha, dân số hơn 20 vạn người.

Là vùng đất non nước hữu tình, "đông có biển, tây có rừng", bờ biển với hai cửa sông lớn là Cửa Lò và Cửa Hội, có kênh Nhà Lê; vị trí địa lí, địa hình của huyện thuận lợi nhiều mặt cho phát triển kinh tế và phòng thủ bảo vệ Tổ quốc. Trong lịch sử, vùng đất Nghi Lộc trở thành "phên dậu", tuyến phòng thủ, căn cứ địa…của nhiều danh tướng các triều đại: Tiền Lê, Lý,Trần, Hậu Lê đến Quang Trung - Nguyễn Huệ và trong phong trào Cần Vương, nhiều nơi trên đất Nghi Lộc là nơi tụ quân của các chí sĩ yêu nước...

Nghi Lộc rất đỗi tự hào là vùng quê giàu truyền thống yêu nước và cách mạng; dũng cảm, kiên cường trong đấu tranh; cần cù sáng tạo trong lao động sản xuất; mộc mạc chân thành trong đời sống. Trong suốt quá trình lịch sử, nhân dân Nghi Lộc đã chứng kiến lớp lớp thế hệ những người con ưu tú hăng hái lên đường xây dựng và bảo vệ tổ quốc, xuất hiện nhiều tấm gương tiêu biểu làm rạng danh quê hương, đất nước.

Từ thế kỉ XI, Uy Minh Vương Lý Nhật Quang, con trai thứ tám của Lý Thái Tổ được cử làm Tri châu Nghệ An đã chiêu dân lập ấp, xây dựng nên 7 làng (thuộc Nghi Công), làm căn cứ trú quân bảo vệ phên dậu phía nam của Vương quốc Đại Việt, dấu vết còn lại chính là di tích văn hóa Đền Tam Tòa ở xã Nghi Công Bắc. Năm 1376, vua Trần Duệ Tông đem quân đi đánh Chiêm Thành ở phương Nam, khi vào Nghệ An đã huy động lực lượng quân của tướng Ninh Vệ làm đội tiên phong, lấy căn cứ Thượng Xá làm chỗ xuất quân đánh giặc. Năm 1418, Nguyễn Biện và Nguyễn Xí ở làng Thượng Xá gia nhập cuộc khởi nghĩa Lam Sơn của Lê Lợi. Trong 10 năm, Nguyễn Xí đã cùng với nghĩa quân làm nên nhiều chiến thắng oanh liệt, đập tan ách thống trị nhà Minh, xây đắp cho nền thịnh trị của triều đại Nhà Lê. Năm 1771, khởi nghĩa nông dân Tây Sơn bùng nổ; Nguyễn Hữu Chỉnh (quê xã Phúc Thọ) đã giúp Người Anh hùng áo vải Nguyễn Huệ dựng nhà Tây Sơn, xóa nạn phân tranh giữa Đàng trong, Đàng ngoài, thống nhất giang sơn. Từ năm 1786 - 1789 đã có ít nhất 4 lần Đại quân Tây Sơn qua lại vùng biển Cửa Hội trên đường tiến quân ra Bắc.

Trong phong trào yêu nước chống thực dân Pháp xâm lược, Nhân dân Nghi Lộc đã có nhiều đóng góp to lớn. Hưởng ứng phong trào Cần Vương, các Văn thân, sĩ phu yêu nước đồng loạt xếp bút nghiên, bỏ thi cử, treo ấn từ quan, ứng nghĩa Cần Vương, trong đó nổi lên nhiều chí sỹ, anh hùng kiệt xuất như: Hoàng Phan Thái; Tiến sĩ Đinh Văn Chất; Cử nhân Nguyễn Thức Tự; chí sỹ Đặng Thái Thân, trở thành nòng cốt của phong trào Đông Du; Các Ông: Đặng Tử Kính, Hoàng Trọng Mậu (tức Nguyễn Đức Công là những nhân vật trọng yếu của Việt nam Quang Phục Hội; Một số đồng bào theo đạo Thiên Chúa cũng hăng hái tham gia phong trào, trong đó có Linh mục Nguyễn Thần Đồng ở làng Nhân Hoà, Chánh xứ Xã Đoài, Lưu Song Tử ở làng Ân Hậu; Cụ Nguyễn Thần Đồng là một trong 3 Linh mục gia nhập Hội Duy Tân và một trong 3 giáo hữu địa phận Vinh đi theo phong trào Đông du của Cụ Phan Bội Châu.

Tháng 4.1930, Huyện ủy Nghi Lộc được thành lập, trực tiếp lãnh đạo phong trào đấu tranh, tinh thần cách mạng của quần chúng tiếp tục phát triển mạnh mẽ, có sức lan tỏa rộng khắp đến các tầng lớp nhân dân. Nhiều cuộc mít tinh, biểu tình đấu tranh diễn ra sôi sục, thể hiện ý thức đấu tranh với tinh thần quật khởi vì độc lập tự do, góp phần quan trọng làm nên hào khí của Xô viết Nghệ Tĩnh 1930 - 1931. Phong trào cách mạng ở Nghi Lộc đã tích cực chia lửa cho cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân Trường Thi - Bến Thủy và nông dân ở nhiều địa phương khác trong tỉnh. Mặc cho Thực dân Pháp khủng bố tàn khốc, nhiều tổ chức cơ sở đảng bị khủng bố trắng, nhiều cán bộ, đảng viên và quần chúng hi sinh, bị bắt cầm tù, nhưng phong trào vẫn phát triển, xuất hiện nhiều tấm gương chiến sỹ cách mạng kiên trung hy sinh oanh liệt.

Trong các phong trào đấu tranh cho đến cuộc vận động khởi nghĩa giành chính quyền 1945, cán bộ, đảng viên luôn là ngọn cờ tiên phong dẫn đường; chỉ riêng tại Nhà lao Vinh, đã có gần 400 cán bộ, đảng viên, quần chúng Nghi Lộc bị địch bắt tra tấn, cầm tù, hàng trăm người hi sinh trong các cuộc đấu tranh trong nhà tù đế quốc.

Trong 9 năm trường kì kháng chiến, Nghi Lộc đã kết hợp chặt chẽ, làm tốt nhiệm vụ kháng chiến và thực hiện tốt vai trò của hậu phương lớn, chi viện tích cực nhân tài, vật lực cho các chiến trường. Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, Nhân dân Nghi Lộc bắt tay vào khôi phục sản xuất, sớm xây dựng các mô hình hợp tác có hiệu quả nhằm nâng cao đời sống nhân dân.

Trong chiến tranh chống Mỹ cứu nước; quân, dân Nghi Lộc đoàn kết, dũng cảm, sáng tạo, vượt lên mọi khó khăn gian khổ, động viên mọi nguồn lực tham gia chiến đấu. Cầu Cấm là một trong những địa điểm ác liệt, nơi xảy ra sự kiện bi tráng, trở thành biểu tưởng sáng ngời về tinh thần chiến đấu kiên cường, bất khuất của quân và dân ta. Chiến tranh khốc liệt, cùng với sản xuất, đảm bảo đời sống; nhân dân Nghi lộc hăng hái chi viện sức người, sức của cho tiền tuyến. Hàng vạn thanh niên tham gia quân đội, chiến đấu ở các chiến trường, hơn 13.000 dân công hoả tuyến, 1.600 thanh niên xung phong phục vụ trên các mặt trận với tinh thần “thóc không thiếu một cân, quân không thiếu một người”.

Với những thành tích to lớn trong hai cuộc kháng chiến và xây dựng chủ nghĩa xã hội, Đảng bộ và nhân dân Nghi Lộc được Chủ tịch nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam phong tặng danh hiệu “Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân”. Toàn huyện có 26 tập thể được phong tặng danh hiệu “Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân”; 12 cá nhân được phong tặng “Anh hùng lực lượng vũ trang”, 4 cá nhân là “Anh hùng LĐ và AHLĐ trong thời kỳ đổi mới”, 313 “Mẹ Việt Nam anh hùng”, 4.682 liệt sỹ đã hiến dâng tuổi thanh xuân cho độc lập của Tổ quốc. Đất nước hòa bình, nhân dân Nghi Lộc dốc sức xây dựng quê hương với phương châm: lao động sáng tạo, cần cù học tập, tích cực hội nhập, tạo sức mạnh nội sinh cho quê hương ngày càng phát triển.

Trong dòng chảy lịch sử của dân tộc, huyện Nghi Lộc còn vinh dự, tự hào là vùng đất có bề dày truyền thống văn hóa, khoa bảng. Dưới chế độ phong kiến cận đại, Nghi Lộc có rất nhiều người đỗ đạt, làm rạng danh cho dòng họ và quê hương. Thời Nhà Nguyễn, huyện có gần 100 người đỗ thi hương, chiếm gần 20% số người đỗ đạt của toàn tỉnh, trong đó có 15 người đỗ đại khoa. Xuất hiện nhiều trí thức tiêu biểu có tầm ảnh hưởng lớn như: Đông các đại học sĩ Tiến sỹ Phạm Nguyễn Du, Nhà giáo tiêu biểu Nguyễn Thức Tự,...Trên địa bàn huyện hiện còn bảo tồn được hệ thống di tích lịch sử văn hóa khá đồ sộ với 240 di tích đã được kiểm kê, trong đó có 12 di tích cấp quốc gia, 16 di tích cấp tỉnh.

Trong thời đại Hồ Chí Minh, con em Nghi Lộc kế thừa và phát huy truyền thống quê hương, không ngừng học tập, rèn luyện trở thành những người có ích cho xã hội, trong đó nhiều trí thức, nhân tài có nhiều đóng góp xuất sắc trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội của đất nước, như: đồng chí Nguyễn Duy Trinh, nguyên Ủy viên BCT Phó thủ tướng CP; đồng chí Vương Đình Huệ - Ủy viên BCT, Phó thủ tướng Chính phủ, các nhà phê bình văn học Hoài Thanh, Hoài Chân…. Đến nay, trong thời đại mới Nghi Lộc đã có 42 người có học hàm giáo sư, phó giáo sư, trên 100 người có học vị tiến sỹ, 21 tướng lĩnh, 21 (nhà giáo, thầy thuốc, nghệ sỹ ưu tú), 16 người được phong tặng Anh hùng LLVT và Anh hùng Lao động. Trong lĩnh vực quân sự, Nghi Lộc xuất hiện nhiều tướng lĩnh kiệt xuất, như: Thượng tướng Trần Văn Quang, Trung tướng Nguyễn Quốc Thước, Thiếu tướng Hoàng Đan... và rất nhiều những tấm gương, là niềm tự hào của quê hương và là minh chứng cho khát vọng, nghị lực, trí tuệ và bản lĩnh của người Nghi Lộc. Cống hiến của nhiều thế hệ là máu xương, là nước mắt, là trí tuệ, sức lực, tạo thành dòng chảy vô tận, góp phần làm nên truyền thống lịch sử và thành quả cách mạng của huyện nhà.

Ngày nay, dưới sự lãnh đạo thường xuyên của của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh, sự quan tâm của Trung ương, Nghi Lộc trở thành vùng kinh tế  năng động của tỉnh Nghệ An với nhiều khu công nghiệp, dịch vụ, dự án kinh tế lớn, như Khu CN Nam cấm; Cảng biển nước sâu quốc tế Nghi Thiết; tổng kho xăng dầu DKC; Khu CN Hemaraj –WHA... Kinh tế luôn duy trì ở tốc độ tăng trưởng từ 12 - 13%. Tỷ trọng công nghiệp dịch vụ từ  69 % năm 2010 lên mức 82% năm 2018, nông nghiệp từ 31% xuống còn 18%; thu nhập  bình quân đầu người đạt 44 triệu đồng/năm. Toàn huyện có 240 km/1.270 km đường giao thông liên xã đã rải nhựa, hàng ngàn km đường liên thôn được bê tông hóa theo tiêu chuẩn nông thôn mới; 100%  xã, thị trấn có trụ sở cao tầng, trường học kiên cố; 80% trường học đạt chuẩn Quốc gia; 29/30 xã đạt chuẩn Quốc gia về y tế, 100% xã có bác sĩ; bệnh viện đa khoa huyện đạt tiêu chí bệnh viện hạng 2. Toàn huyện có 22/28 xã được công nhận đạt chuẩn NTM, đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân không ngừng được được nâng lên...

Công tác xây dựng Đảng và hệ thống chính trị tiếp tục được đổi mới, trọng tâm là không ngừng đổi mới nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của tổ chức Đảng, tăng cường khả năng quản lý và điều hành của các cấp chính quyền; phát huy vai trò tích cực của MTTQ  và các đoàn thể nhân dân. Toàn Đảng bộ hiện có 10.280 đảng viên, hàng năm có 50 % số đảng bộ, chi bộ đạt xuất sắc và tiêu biểu. Đảng bộ huyện nhiều năm liền đạt danh hiệu “trong sạch vững mạnh”

Nghi Lộc tự hào là vùng đất anh hùng và văn vật; quê hương của nhiều thế hệ ưu tú, tự hào về giá trị lịch sử, văn hóa, về thành tích vẻ vang cha ông trong các cuộc kháng chiến chống xâm lược, về những thành tích xuất sắc mà Đảng bộ và nhân dân trong sự nghiệp đổi mới, về những người con quê hương, đang học tập, công tác và sinh sống ở mọi miền đất nước và nước ngoài, có nhiều đóng góp cho quá trình phát triển quê hương đất nước. Trong những năm tiếp theo huyện sẽ tập trung đẩy mạnh phát triển công nghiệp hiện đại, sử dụng công nghệ cao, sản xuất nông nghiệp với sản phẩm hàng hoá sạch; phát triển du lịch, dịch vụ, phát huy lợi thế huyện tiếp giáp các đô thị  để phát triển đồng bộ về kinh tế, văn hoá, xã hội và quốc phòng - an ninh; Thực hiện tốt cải cách hành chính gắn với thực hiện quy chế dân chủ cơ sở, tiếp tục tạo môi trường thuận lợi thu hút các dự án đầu tư vào địa bàn. Trước mắt huyện tập trung thực hiện tốt nhiệm vụ giải phóng mặt bằng, thu hút đầu tư đồng thời xây dựng các công trình hạ tầng trọng điểm; hoàn thành vượt mức các chỉ tiêu nhiệm kỳ, quyết tâm xây dựng và giữ vững huyện đạt chuẩn nông thôn mới.

PHÒNG VHTT HUYỆN (tổng hợp)

 

 

 

 

 


 | 
 
 
 
 
 
 
Bản đồ
Skip portletPortlet Menu
 
 
Lịch làm việc
Skip portletPortlet Menu
 

Nghi Lộc: Nỗ lực bảo đảm an toàn tiêm vắc xin phòng Covid-19.

 
 
 
 
 
 
 
 
Thư viện ảnh
Skip portletPortlet Menu
 
 
Thống kê truy cập
Skip portletPortlet Menu
This portlet is unavailable.